Sjálfsvirðing

12.06.2019 | Andi, Samfélagið

Hvað er sjálfsvirðing? Í hverju felst hún? Á hverju byggist hún? Hvaða máli skiptir að hafa sjálfsvirðingu? Er sjálfsvirðing það sama og sjálfsmynd? Um hvað erum við að tala þegar við notum orðið sjálfsvirðing? Jú, ætli við vitum ekki flest hvað sjálfsvirðing er, eða höfum að minnsta kosti hugmynd um hvað hún er og í hverju hún felst. Það sem mig langar að skrifa um er endurreisn sjálfsvirðingar, eða uppreisn. Uppreist sjálfsvirðing. Samkvæmt orðanna hljóðan merkir sjálfsvirðing það að bera virðingu fyrir sjálfum sér eða að virða sjálfan sig. Sá sem virðir sjálfan sig hefur alla jafna góða sjálfsmynd líka, svo þetta tvennt hangir saman. Uppreist sjálfvirðing er sú stærsta gjöf sem ég hef fært sjálfum mér á undanförnum árum.

Ég þurfti að sæta miklu ofbeldi þegar ég var að alast upp. Bæði andlegu, líkamlegu og kynferðislegu. Barn sem verður fyrir slíku ofbeldi hefur ekki mikla sjálfsvirðingu. Barnið lærir að það er einskis virði og veitist þar af leiðandi erfitt að byggja upp sjálfvirðingu á fullorðinsárum. Ég var slíkt barn. Þegar ég var kornabarn vissi ég hvað ég vildi og þurfti. Ég kallaði á það með gráti og bendingum eins og ómálga börn gera. Þegar ég fékk meira vit varð mér ljóst að ég fékk ekki alltaf þarfir mínar uppfylltar.

Móðir mín var veikur alkóhólisti með persónuleikaraskanir og faðir minn bjó í útlöndum og var aldrei til staðar. Inn í líf mitt kom maður sem átti að heita sjúpfaðir minn en hann var líka drykkfelldur og ofbeldisfullur. Þetta fólk trúði á uppeldisaðferðir sem fólu í sér ofbeldisfullar refsingar fyrir hvers kyns yfirsjónir og orðræðu sem ekki er hægt að vitna til, hvorki í rituðu né töluðu máli. Það sem fyllti eyru mín, særði augu mín og meiddi líkama minn gerði mig að óttaslegnu barni sem aldrei gat verið öruggt um neitt. Óvissan og öryggisleysið gerðu það að verkum að ég flúði á náðir eigin ímyndunarafls og hvarf inn í minn eigin hugarheim þar sem allt var gott, ég varð ekki fyrir neinu ofbeldi og ég var hetjan sem felldi alla drekana, bjargaði prinsessum og varð kóngur. Ég var svo lánsamur að hafa fengið ýmiss konar eiginleika og hæfileika í vöggugjöf, en sá eiginleiki sem kom í veg fyrir að ég yrði fullkominni geðveiki að bráð var stríðsmaður sem bjó hið innra. Sá stríðsmaður lærði að lifa af og þola aðstæðurnar. Sakleysi mínu var rænt þegar ég varð fyrir kynferðisofbeldi og æska mín öll var lituð af alkóhólisma, ofbeldi, geðveiki, vanrækslu, blekkingum, lygum, óheiðarleika, siðferðisbrestum, hræsni og þversögnum þar sem Kristileg gildi fóru í berhögg við allt ofbeldið. Ég átti alltaf erfitt með að skilja hvernig það samræmdist kenningum Krists að berja börn til óbóta eða að eiginmenn væru að lúskra á konunum sínum og niðurlægja þær með orðum.

Af einhverju meðfæddu hyggjuviti fór mér að skiljast að þessu fólki var ekki alltaf sjálfrátt. Það var á einhvern máta óeðlilegt eða frábrugðið því sem við köllum venjulegt fólk. Ég hafði viðmið annars staðar frá og þá gerði ég mér grein fyrir að heimilið mitt var fullkomlega óeðlilegt en mér hafði tekist að læra að haga mér eðlilega í óeðlilegum aðstæðum en á sama hátt hegðaði ég mér óeðlilega í eðlilegum aðstæðum. Þetta hefur verið kallað meðvirkni eða virkniröskun og sömuleiðis tenglsaröskun. Gott og vel. Við getum sett alls konar merkimiða á hegðun okkar en ég var algjörlega vanhæfur til að skilja hvers vegna mér fannst framlag mitt til heimsins vera lítils virði og ég sjálfur á sama hátt. Samt slóst egóið mitt við aðstæðurnar og heimtaði viðurkenningu fyrir það sem ég hafði þó upp á að bjóða. Stundum fékk ég klapp á bakið og þá kom yfir mig hamingjutilfinning. Þessi tilfinning sem margir kannast við, að finnast eins og maður hafi afrekað eitthvað fyrir eigin tilverknað og verðleika. En æðra sjálfið, innsti kjarninn var svo fjarlægur að ég barðist um á hæl og hnakka til að öðlast viðurkenningu og samþykki frá hjörðinni.

Nú hef ég ekki einasta týnt hjörðinni, heldur er ég hættur að fylgja henni og hef fundið mína eigin andlegu leið í átt til persónulegs þroska. Á þeirri leið hefur mér auðnast að endurreisa brostna sjálfsvirðingu. Það sem reið baggamuninn var mín eigin meðvitund og fúsleiki til að horfast í augu við sjálfan mig. Ekki við persónuna sem ég var að reyna að vera heldur við sjálfan mig eins og ég er í raun og veru. Þessi óendanlega vitund um æðri mátt og að vera hluti af alheiminum. Mér tókst að greina á milli þess að lifa í takt við eigin vitsmuni, félagslega stöðu og gildi samfélagsins og hins að lifa í tengslum við tilfinningar mínar, treysta eigin innsæi og trúa alheiminum fyrir lífi mínu.

Þegar hjartað ræður för þá er ég ekki í ótta um að það sé verið að taka eitthvað frá mér eða að fá ekki að tilheyra hjörðinni og það getur á stundum verið einmanalegt á þessari andlegu leið. Já, en ég vil frekar vera vakandi, upplýstur og laus við óttann en að ferðast hálf sofandi í gegnum lífið með það eitt að leiðarljósi að uppfylla kröfur sem samfélagið setur. Það er ekki þar með sagt að ég segi mig frá lögum og reglum þessa sama samfélags. Þetta samfélag er samsett á ákveðinn máta og ég er ekki endilega sáttur við það á allan hátt. Margt er gagnrýni vert að mínu viti en ég þarf ekki að fara í stríð út af því. Fyrir mig skiptir mestu máli að lifa með reisn – hvernig svo sem ég lifi. Mannleg reisn. Sjálfsvirðing mín gerir kröfur um það að ég fái að njóta þess að lifa með mannlegri reisn. Það ætti að vera klappað í stein, alls staðar. Um allan heim. Allir eiga skilið að lifa með mannlegri reisn.

Ég endurreisti ekki sjálfsvirðingu mína á því sem egóið mitt býr til eða með þeim mælistikum sem samfélag okkar hefur búið til fyrir okkur til að meta virði okkar sem einstaklinga. Sjálfsvirðing mín var endurreist með því að skoða sjálfan mig ofan í kjölinn og komast að því hver ég er, hvaðan ég kem og hvað ég hef aðhafst í lífinu til að meta mitt eigið virði. Út úr þeirri rannsókn varð þessi niðurstaða til:

Ég er maður; sem þýðir að ég á skilið að lifa með mannlegri reisn hvaðan svo sem ég kem, hvað svo sem ég geri og hvaða annan merkimiða öðrum hefur þóknast að setja á mig. Ég ríf af mér þessa merkimiða og segi einfaldlega: Megi ég vera frjáls í líkama og anda. Megi ég anda að mér súrefni jarðar og þiggja af auðmýkt þær gjafir sem hún færir mér. Megi ég fylgja hjarta mínu á þessu ferðalagi sem líf mitt er og njóta hvers skrefs sem ég stíg. Megi ég öðlast dýpri skilning á mínu innsta eðli og víkka út eigin vitund. Megi ég vera laus úr því fangelsi að láta stjórnast af því hvað aðrir hugsa. Megi ég sjá heiminn með augum hins skilyrðislausa kærleika.

Þetta er ekki alltaf auðvelt. Ég hins vegar þurfti að vakna. Endurmeta gildin mín og viðhorf. Skipta um skoðanir og opna hjarta mitt fyrir kærleika heimsins. Við eigum hann öll skilið.

Valgeir Skagfjörð


Ljósmynd: Joshua Earle on Unsplash

Velferð fyrir alla

Velferð fyrir alla

Fátækt á Íslandi snertir stærri hóp en við viljum trúa. Það er þungbær staðreynd að fjöldi fólks á Íslandi býr í dag við mjög erfið efnahagsleg skilyrði og húsnæðisvandinn er þar einn stærsti áhrifavaldurinn. Matarkostnaður hér á landi er auk þess allt of hár miðað...

Ég er ekki fórnarlamb þótt ég sé þolandi ofbeldis

Ég er ekki fórnarlamb þótt ég sé þolandi ofbeldis

Það að ég sé þolandi ofbeldis gerir mig ekki að ævilöngu fórnarlambi, veiklynda, minnimáttar, eða ónýta á einhvern hátt. Sú fullyrðing sem sumir nota um að nauðgun sé sálarmorð á ALDREI rétt á sér. Þvert á móti er hægt að verða fullkomlega heil manneskja að nýju. Ég...

Tilgangurinn

Tilgangurinn

Hvað gerir mig ánægða, hamingjusama? Er ég núna að gera það sem ég á að vera að gera við líf mitt? Er ég á þeim stað sem ég á að vera komin á? Ég gæti núna verið að gera eitthvað stórkostlegt en er einhvern veginn föst í þessu neti. Er ég að sóa bestu árunum mínum í...

Efnahagsleg heilsa

Efnahagsleg heilsa

Að njóta góðrar almennrar heilsu krefst þess ekki einungis að við hlúum að okkur á líkama og sál því þær fjárhagsaðstæður sem við lifum við spila þar veigamikið hlutverk. Það þarf ekkert að ræða nauðsyn þess að eiga efni á fullkominni heilbrigðisþjónustu eða lyfjum...

Hámarksheilsa fyrir alla

Hámarksheilsa fyrir alla

Það er áhugavert hvað skýtur upp kollinum þegar við veltum fyrir okkur orðinu „hámarksheilsa“. Sumir gætu séð fyrir sér myndir af vel skornu fitnessfólki, þekktum útivistarstjörnum eða landsliðsfólki í hópíþróttum meðan aðrir hugsa kannski um útlærða reiki- eða...

Hvers virði er orðsporið?

Hvers virði er orðsporið?

Orðið baktal hefur oft verið mér hugleikið en aldrei eins mikið og á undanförnum mánuðum þar sem ég hef eytt töluverðum tíma í vangaveltur um þetta krabbamein í mannlegum samskiptum. Ástæðan var aðallega sú að allt í einu fannst mér þessi meinsemd svo áberandi í...